Mam wrażenie, że jako społeczeństwo wciąż mamy ogromny problem z rozmawianiem o pieniądzach. Potrafimy godzinami dyskutować o rozwoju osobistym, ambitnych planach, sukcesach zawodowych, niezależności finansowej i prowadzeniu własnego biznesu, ale kiedy rozmowa schodzi na konkretne kwoty, koszty, terminy płatności czy możliwości finansowe, nagle zaczyna robić się niezręcznie. Jakby pieniądze były czymś wstydliwym, niewygodnym albo zbyt osobistym, żeby mówić o nich otwarcie. Tymczasem trudno mi wyobrazić sobie bardziej naturalny temat rozmowy pomiędzy dwiema osobami, które prowadzą firmy i chcą ze sobą współpracować.
Przecież budżet firmowy to nie zabawa. To nie jest zbiór przypadkowych kwot, które można dowolnie przesuwać, ignorować albo negocjować wyłącznie na podstawie własnych odczuć. Za każdą ceną, fakturą i decyzją zakupową stoją konkretne pieniądze, a za nimi czas, odpowiedzialność, zobowiązania i często lata pracy nad rozwojem przedsiębiorstwa. A jednak wciąż spotykam się z sytuacjami, w których przedsiębiorcy potrafią rozmawiać o pieniądzach w sposób zaskakująco niepoważny. I nie chodzi mi tutaj o wysokość budżetu. Nigdy nie uważałam, że firma dysponująca niewielkimi środkami jest mniej wartościowym klientem od przedsiębiorstwa, które może przeznaczyć na marketing kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie. Chodzi mi o coś znacznie ważniejszego: o szacunek do pieniędzy, własnych możliwości finansowych i pracy drugiego człowieka.
W biznesie nie ma pieniążków i fakturek
Zacznijmy od języka, bo on często mówi o naszym podejściu więcej, niż nam się wydaje. Nie wiem, czy również to zauważyłaś, ale w polskim biznesie wyjątkowo chętnie posługujemy się zdrobnieniami. Wysyłamy „fakturki”, czekamy na „pieniążki”, przygotowujemy „wycenki”, prosimy o „mały rabacik”, a później zastanawiamy się, dlaczego tak trudno przychodzi nam stanowcza rozmowa o finansach. Oczywiście nie twierdzę, że używanie zdrobnień automatycznie świadczy o braku profesjonalizmu. Sama lubię swobodną komunikację, nie przepadam za przesadną formalnością i zdecydowanie wolę partnerskie relacje od sztywnego biznesowego dystansu. Ale uważam, że pewne sprawy zasługują na odpowiednią powagę.
W biznesie są pieniądze, faktury, koszty, przychody i zyski. Są również zobowiązania, marże, podatki, wynagrodzenia i odpowiedzialność finansowa. To właśnie te elementy decydują o tym, czy firma będzie się rozwijała, czy będzie w stanie zatrudniać ludzi, inwestować w nowe rozwiązania i zapewniać właścicielowi satysfakcjonujące wynagrodzenie. Możemy mieć najbardziej kreatywny pomysł na świecie, fantastyczną identyfikację wizualną i setki zadowolonych klientów, ale jeżeli nie potrafimy zarządzać finansami, prędzej czy później pojawią się problemy. Prowadzenie firmy wymaga umiejętności podejmowania również tych mniej przyjemnych decyzji. Czasami trzeba z czegoś zrezygnować, czasami przyznać, że na coś nas jeszcze nie stać, a czasami powiedzieć klientowi, że proponowane przez niego warunki współpracy zwyczajnie nam się nie opłacają. I nie ma w tym niczego złego.
Przecież prowadzimy firmy po to, żeby zarabiać
Mam wrażenie, że szczególnie my, kobiety, bywamy wychowywane w przekonaniu, że rozmowa o pieniądzach wymaga wyjątkowej delikatności. Nie wypada za dużo oczekiwać, zbyt stanowczo negocjować, otwarcie mówić o zarobkach czy przyznać, że jednym z naszych najważniejszych celów zawodowych jest osiąganie coraz wyższych dochodów. A ja uważam, że najwyższy czas przestać udawać. Prowadzę firmę między innymi po to, żeby zarabiać pieniądze. Dobre pieniądze. I nie zamierzam się tego wstydzić.
Oczywiście kocham swoją pracę. Uwielbiam marketing, budowanie marek, wymyślanie nowych projektów, pracę z przedsiębiorcami i rozwijanie Agencji LIMON. Ogromną satysfakcję daje mi obserwowanie, jak nasi klienci rozwijają swoje biznesy, a pomysły, które jeszcze niedawno istniały wyłącznie na papierze, zamieniają się w konkretne działania i rezultaty. Ale miłość do pracy nie oznacza, że mam wykonywać ją za darmo albo nieustannie udowadniać, dlaczego moja wiedza, doświadczenie i czas mają określoną wartość.
Jednym z powodów, dla których wiele z nas decyduje się na przedsiębiorczość, jest przecież możliwość samodzielnego kształtowania swoich dochodów. Nie chcemy, żeby wysokość naszego wynagrodzenia zależała wyłącznie od siatki płac, decyzji przełożonego czy kolejnego terminu rozmowy o podwyżce. Chcemy mieć wpływ na to, ile zarabiamy, jak rozwijamy swoje firmy i jakie możliwości finansowe tworzymy dla siebie oraz naszych rodzin. Własny biznes oczywiście nie gwarantuje nieograniczonych zarobków. Ma swoje ryzyka, koszty i ograniczenia. Ale daje możliwość budowania czegoś na własnych zasadach, również finansowych. Dlaczego więc tak często wstydzimy się mówić o tym wprost? Dlaczego potrafimy z dumą opowiadać o kolejnych klientach, nowych projektach i rozwoju firmy, ale przyznanie, że chcemy zwiększać zyski, wciąż bywa odbierane jako coś mało eleganckiego? Rentowność nie jest powodem do wstydu. Jest jednym z podstawowych warunków prowadzenia zdrowego biznesu.

Nie każdy klient ma budżet na każdą usługę. I to jest zupełnie normalne
W Agencji LIMON bardzo często rozmawiamy z przedsiębiorcami o pieniądzach. Trudno, żeby było inaczej, skoro przygotowujemy strategie marketingowe, tworzymy strony internetowe, prowadzimy kampanie reklamowe i odpowiadamy za działania, które wymagają określonych nakładów finansowych. Każdy klient ma inne możliwości. Jedna firma może przeznaczyć na marketing 1500 zł miesięcznie, inna 5000 zł, a jeszcze inna dysponuje znacznie większym budżetem. Jedni dopiero zaczynają, inni od lat działają na rynku, zatrudniają pracowników i mają jasno określone plany rozwoju. Rozumiem to doskonale, bo sama prowadzę firmę i wiem, że lista rzeczy, w które warto byłoby zainwestować, jest zazwyczaj znacznie dłuższa niż dostępny budżet. Nie rozumiem natomiast, dlaczego tak wielu przedsiębiorców ma problem z powiedzeniem tego wprost.
Jeżeli oferta, którą otrzymujesz, przekracza Twoje możliwości finansowe, powiedz o tym. Jeżeli nie chcesz wydawać na marketing więcej niż określoną kwotę miesięcznie, również powiedz o tym. Jeżeli w tym kwartale masz inne priorytety inwestycyjne i nie możesz pozwolić sobie na rozbudowaną stronę internetową czy kompleksową obsługę marketingową, naprawdę nie musisz szukać wymówek. Możesz po prostu powiedzieć: „Na ten moment mój budżet wynosi 2000 zł miesięcznie. Czy w tej kwocie jesteśmy w stanie zaplanować jakieś sensowne działania?”. Dla mnie to jest początek bardzo dobrej rozmowy biznesowej. Wtedy możemy wspólnie zastanowić się nad priorytetami, ograniczyć zakres współpracy, rozłożyć projekt na etapy albo uczciwie stwierdzić, że na ten moment nasze możliwości i oczekiwania się rozmijają. I naprawdę nic złego się nie wydarzy.
Znacznie trudniej pracuje się z klientem, który nie chce ujawnić nawet orientacyjnego budżetu, oczekuje kompleksowej oferty, a następnie informuje, że proponowana cena jest zdecydowanie za wysoka, choć od początku wiedział, że nie dysponuje środkami na taki zakres działań. Szczera rozmowa o pieniądzach oszczędza czas obu stronom. A czas w biznesie również kosztuje.
To, że nie stać Cię na usługę, nie oznacza, że jest za droga
To chyba jeden z tematów, o których chciałabym mówić częściej. Nie każda usługa jest dla każdego. Nie każda oferta musi mieścić się w Twoim budżecie. I nie każda firma musi być Twoim dostawcą. Możesz uznać, że dana usługa jest dla Ciebie za droga. Masz do tego pełne prawo. Możesz porównać oferty, negocjować warunki, zapytać o możliwość ograniczenia zakresu prac albo poszukać innego wykonawcy. Ale czym innym jest powiedzenie „ta cena przekracza mój budżet”, a czym innym stwierdzenie „ta usługa nie powinna tyle kosztować”. To drugie zdanie jest już próbą wyceniania czyjejś pracy bez znajomości wszystkich elementów, które składają się na jej wartość.
Prowadząc agencję marketingową, nie sprzedaję wyłącznie czasu spędzonego przed komputerem. Za usługami naszego zespołu stoją lata doświadczenia, zdobywana wiedza, profesjonalne narzędzia, oprogramowanie, sprzęt, odpowiedzialność za projekty, koszty prowadzenia firmy i wynagrodzenia osób, które wspólnie pracują nad efektem końcowym. Klient widzi gotową stronę internetową, kampanię reklamową, identyfikację wizualną czy rolkę na Instagramie. Nie zawsze widzi natomiast wszystkie procesy, które doprowadziły do jej powstania. I to jest naturalne. Nie musi znać szczegółów naszej pracy. Ale powinien uszanować fakt, że cena nie powstaje przypadkowo.
Zresztą dokładnie tak samo patrzę na usługi innych przedsiębiorców. Jeżeli otrzymuję ofertę, która przekracza moje możliwości finansowe, nie próbuję przekonywać wykonawcy, że powinien pracować taniej tylko dlatego, że ja nie chcę albo nie mogę zapłacić wskazanej kwoty. Mogę zapytać o inny wariant współpracy. Mogę odłożyć zakup na później. Mogę wybrać inne rozwiązanie. Mój budżet nie wyznacza wartości cudzej pracy. Oczywiście cena również powinna mieć uzasadnienie. Nie każda wysoka wycena jest automatycznie dobrą ofertą, a przedsiębiorca ma pełne prawo pytać, za co płaci i jakie korzyści otrzyma. Profesjonalna rozmowa o pieniądzach polega właśnie na tym, że obie strony potrafią przedstawić swoje argumenty, zamiast wzajemnie podważać swoją wartość.
Faktura ma termin płatności. Ale po drugiej stronie jest człowiek
Kolejna kwestia, która wydaje mi się niezwykle ważna, to terminowe regulowanie zobowiązań. I od razu zaznaczę, że nie należę do osób, które uważają każde opóźnienie w płatności za dowód braku profesjonalizmu. Prowadzę firmę od 2018 roku i doskonale wiem, że w biznesie zdarzają się sytuacje, których nie da się przewidzieć. Klient spóźnia się z przelewem, pojawia się nieplanowany wydatek, kilka faktur kumuluje się w jednym terminie albo chwilowo zaburza się płynność finansowa. To jest rzeczywistość prowadzenia działalności gospodarczej. Sama również jestem przedsiębiorczynią, która ma swoje zobowiązania, i rozumiem, że nie wszystko zawsze układa się zgodnie z planem.
Dlatego jeżeli nie możesz zapłacić faktury w terminie, po prostu poinformuj o tym drugą stronę. Napisz wiadomość. Zadzwoń. Wyjaśnij sytuację i podaj realny termin, w którym uregulujesz należność. Nie musisz opowiadać o wszystkich swoich problemach finansowych ani szczegółowo tłumaczyć się z sytuacji firmy. Wystarczy uczciwa informacja, która pozwoli drugiej stronie odpowiednio zaplanować własne zobowiązania. Dla mnie taka komunikacja jest oznaką odpowiedzialności.
Znacznie większym problemem od samego opóźnienia jest milczenie, unikanie kontaktu, ignorowanie przypomnień czy traktowanie terminu płatności jako luźnej sugestii. Bo przecież firma, która wystawiła Ci fakturę, również ma swoje koszty. Być może musi wypłacić wynagrodzenia pracownikom, opłacić podwykonawców, uregulować podatki albo zapłacić za oprogramowanie niezbędne do realizacji Twojego projektu. Twoje opóźnienie w płatności może stać się problemem finansowym kogoś innego. I właśnie dlatego uważam, że terminowe regulowanie zobowiązań jest nie tylko kwestią księgowości, ale również szacunku do partnerów biznesowych. Oczywiście informacja o opóźnieniu nie oznacza automatycznie zgody na zmianę terminu płatności. Takie kwestie trzeba wspólnie uzgodnić. Ale szczera komunikacja daje przynajmniej możliwość znalezienia rozwiązania, zanim problem zacznie narastać.

Twoja firma ma koszty. Moja również
Jest jeszcze jedna postawa, z którą wyjątkowo trudno mi się zgodzić. Zdarza się, że przedsiębiorca doskonale rozumie, ile kosztuje prowadzenie jego własnej firmy, ale jednocześnie zachowuje się tak, jakby dostawca usług nie miał żadnych zobowiązań finansowych. Opowiada o rosnących kosztach zatrudnienia, podatkach, czynszu, rachunkach i trudnej sytuacji na rynku, a następnie oczekuje, że druga firma bez problemu obniży swoje wynagrodzenie, wykona dodatkowe zadania bez opłaty albo poczeka kilka tygodni na przelew. Jakby koszty prowadzenia działalności dotyczyły wyłącznie jednej strony współpracy.
Tymczasem agencja marketingowa, biuro rachunkowe, kancelaria prawna, studio fotograficzne czy firma informatyczna również są przedsiębiorstwami. Również płacą podatki, inwestują w rozwój, ponoszą ryzyko i muszą zarabiać. To, że nasza praca nie zawsze wymaga magazynu, hali produkcyjnej czy dużej liczby fizycznych materiałów, nie oznacza, że nie generuje kosztów. W mojej agencji pracują ludzie, którzy mają swoje specjalizacje, doświadczenie i kompetencje. Korzystamy z profesjonalnego sprzętu, płatnych narzędzi, rozwijamy umiejętności, inwestujemy w nowe rozwiązania i ponosimy odpowiedzialność za realizowane projekty. I tak samo jak każdy przedsiębiorca chcę, żeby nasza firma była rentowna.
Dlatego trudno mi traktować poważnie argument, że ktoś nie może zapłacić ustalonej ceny, ponieważ sam ma wysokie koszty prowadzenia działalności, jeżeli jednocześnie całkowicie pomija koszty po naszej stronie. Możemy rozmawiać o budżecie, zakresie prac i możliwościach współpracy. Możemy szukać kompromisów, ale kompromis nie powinien polegać na tym, że tylko jedna strona rezygnuje ze swojego wynagrodzenia. Partnerstwo biznesowe zaczyna się tam, gdzie obie strony uznają, że ich praca, czas i pieniądze mają wartość.
Asertywność nie jest brakiem uprzejmości
Przez lata prowadzenia firmy nauczyłam się, że jedną z najważniejszych umiejętności przedsiębiorcy jest stawianie granic. Również finansowych. Można być sympatycznym, życzliwym i otwartym na potrzeby klienta, a jednocześnie jasno komunikować ceny, warunki współpracy i terminy płatności. Można odmówić realizacji dodatkowych zadań bez wynagrodzenia, nie będąc osobą konfliktową. Można powiedzieć, że określony budżet nie pozwala na osiągnięcie oczekiwanego zakresu działań, nie podważając przy tym ambicji klienta. I można również jako klient powiedzieć wykonawcy, że jego oferta nie odpowiada naszym możliwościom finansowym, bez poczucia wstydu czy konieczności tłumaczenia się. Asertywność powinna działać w obie strony.
Zresztą uważam, że właśnie takie relacje są najbardziej komfortowe. Kiedy nie trzeba domyślać się intencji, analizować niedopowiedzeń ani zastanawiać się, czy druga strona przypadkiem nie obrazi się na informację o dodatkowych kosztach. W dobrze prowadzonej współpracy biznesowej zasady powinny być jasne od samego początku. Co obejmuje cena? Jakie działania są dodatkowo płatne? Kiedy wystawiana jest faktura? Jaki jest termin płatności? Co dzieje się, jeśli zakres projektu się zmieni? To nie są niewygodne pytania. To są podstawy profesjonalnej współpracy. Im więcej rzeczy ustalimy na początku, tym mniej nieporozumień będziemy musieli rozwiązywać później.
Nie każda współpraca musi dojść do skutku
To również jest coś, czego musiałam się nauczyć. Kiedy zaczynamy prowadzić biznes, często zależy nam na każdym kliencie. Każde zapytanie traktujemy jak szansę, każdą negocjację jak wyzwanie, a każdą odmowę jak osobistą porażkę. Z czasem zaczynamy jednak rozumieć, że nie każda współpraca będzie dobra dla naszej firmy. Czasami oczekiwania klienta są znacznie większe niż jego budżet. Czasami mamy zupełnie inne podejście do organizacji pracy, komunikacji czy terminów. Zdarza się również, że już podczas pierwszych rozmów pojawiają się sygnały świadczące o tym, że wzajemne oczekiwania są po prostu nie do pogodzenia.
I wtedy naprawdę można powiedzieć: dziękuję, ale nie podejmiemy się tej współpracy. Nie z poczucia wyższości. Nie dlatego, że klient dysponuje zbyt małym budżetem. Ale dlatego, że prowadzenie firmy wymaga podejmowania decyzji, które są odpowiedzialne finansowo i organizacyjnie. Dzisiaj zdecydowanie bardziej cenię współpracę z przedsiębiorcą, który otwarcie mówi, że ma ograniczone środki, ale szanuje ustalone warunki, niż z kimś, kto dysponuje znacznie większym budżetem, lecz od początku próbuje podważać wartość naszej pracy. Bo wysokość budżetu nie świadczy o klasie przedsiębiorcy. Świadczy o niej między innymi sposób, w jaki rozmawia o pieniądzach i traktuje swoich partnerów biznesowych.
O pieniądzach trzeba rozmawiać również wtedy, kiedy wszystko idzie dobrze
Na koniec chciałabym zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Problem z rozmawianiem o pieniądzach nie dotyczy wyłącznie relacji z klientami. Dotyczy również tego, jak rozmawiamy o finansach we własnych firmach. Wielu przedsiębiorców potrafi bardzo dokładnie opowiedzieć o liczbie klientów, nowych zamówieniach, rozwoju zespołu czy planowanych inwestycjach, ale ma znacznie większy problem z odpowiedzią na pytanie, ile ich firma rzeczywiście zarabia. Bo przychód to nie zysk. Wysoka sprzedaż nie oznacza automatycznie wysokiej rentowności, a pełny kalendarz nie zawsze przekłada się na satysfakcjonujące wynagrodzenie właściciela. Można pracować od rana do wieczora, obsługiwać coraz więcej klientów, zatrudniać kolejne osoby i jednocześnie mieć coraz mniej pieniędzy do własnej dyspozycji.
Dlatego uważam, że regularne analizowanie finansów powinno być tak samo naturalne jak planowanie sprzedaży, marketingu czy rozwoju firmy. Ile kosztuje nas pozyskanie klienta? Które usługi są najbardziej rentowne? Czy nasze ceny nadal odpowiadają rzeczywistym kosztom? Ile zarabiamy na konkretnym projekcie? Czy stać nas na kolejną inwestycję? Jakie zobowiązania czekają nas w najbliższych miesiącach? To nie są pytania zarezerwowane dla księgowej czy dyrektora finansowego. To są pytania, na które właściciel firmy powinien znać odpowiedzi albo przynajmniej wiedzieć, gdzie ich szukać.
Oczywiście nie każdy przedsiębiorca musi być ekspertem od finansów. Sama bardzo cenię współpracę ze specjalistami, którzy pomagają nam podejmować odpowiedzialne decyzje. Ale delegowanie księgowości czy analiz finansowych nie oznacza, że możemy przestać interesować się kondycją własnego biznesu. Nie da się świadomie rozwijać firmy, jeżeli nie wiemy, ile kosztuje jej funkcjonowanie i na czym naprawdę zarabiamy.

Pieniądze nie są tematem tabu. Są częścią biznesu.
Im dłużej prowadzę firmę, tym bardziej doceniam ludzi, z którymi można rozmawiać wprost. Bez niepotrzebnych gierek, niedomówień, obrażania się na ceny czy udawania, że pieniądze nie mają znaczenia. Doceniam klientów, którzy jasno określają swoje możliwości finansowe, potrafią zadawać konkretne pytania, szanują ustalone terminy i rozumieją, że współpraca powinna być korzystna dla obu stron. Doceniam również przedsiębiorców, którzy nie boją się powiedzieć, że na coś ich obecnie nie stać, że muszą przesunąć inwestycję albo że potrzebują rozwiązania dopasowanego do mniejszego budżetu. To nie jest oznaka słabości. To oznaka dojrzałości biznesowej. Bo przecież każda firma, niezależnie od wielkości, ma jakieś ograniczenia finansowe. Nawet największe przedsiębiorstwa nie podejmują wszystkich decyzji wyłącznie na podstawie tego, co chciałyby mieć. Analizują koszty, priorytety, ryzyko i możliwe korzyści. Dlaczego więc właściciel małej firmy miałby traktować swoje pieniądze mniej poważnie?
Chciałabym, żebyśmy zaczęli rozmawiać o finansach z taką samą swobodą, z jaką rozmawiamy o pomysłach na rozwój biznesu. Żeby pytanie o budżet nie było odbierane jako coś niestosownego, negocjacje nie polegały na podważaniu wartości cudzej pracy, a informowanie o problemach z płatnością było czymś naturalnym, a nie ostatecznością. I przede wszystkim chciałabym, żebyśmy przestali przepraszać za to, że nasze firmy mają zarabiać. Nie prowadzimy działalności gospodarczej po to, żeby nieustannie dokładać do cudzych biznesów kosztem własnego. Prowadzimy ją po to, żeby tworzyć wartość, rozwijać się, zapewniać pracę innym i osiągać zysk. Można robić to uczciwie, z empatią, życzliwością i ogromnym szacunkiem do klientów. Ale nie trzeba przy tym rezygnować z własnych granic.
A jeżeli po przeczytaniu tego tekstu masz zapamiętać jedną rzecz, niech będzie nią właśnie ta: To, że potrafimy rozmawiać o pieniądzach wprost, nie oznacza, że jesteśmy zachłanni, nieuprzejmi czy mało elastyczni. Oznacza, że traktujemy swój biznes poważnie. I tego samego mamy prawo oczekiwać od ludzi, z którymi współpracujemy. A Ty? Potrafisz bez skrępowania rozmawiać ze swoimi klientami o pieniądzach, czy nadal zdarza Ci się łagodzić takie rozmowy, tłumaczyć ze swoich cen albo zgadzać na warunki, które nie są dla Ciebie korzystne?




